#### ROZDZIAŁ III WZMOCNIENIE POZYCJI I OCHRONA KONSUMENTÓW ORAZ RYNKI DETALICZNE #### Artykuł 11 Podstawowe prawa wynikające z umowy 1. Państwa członkowskie zapewniają wszystkim odbiorcom końcowym prawo do zakupu gazu ziemnego i wodoru od dostawcy, z zastrzeżeniem jego zgody, niezależnie od tego, w jakim państwie członkowskim dostawca jest zarejestrowany, pod warunkiem że dostawca ten przestrzega obowiązujących zasad dotyczących handlu, bilansowania i bezpieczeństwa dostaw oraz kryteriów zgodnie z art 8 ust. 2. W związku z tym państwa członkowskie przyjmują wszystkie środki niezbędne do zapobieżenia dyskryminacji w procedurach administracyjnych dostawców zarejestrowanych już w innym państwie członkowskim. 2. Bez uszczerbku dla unijnych zasad ochrony konsumentów, w szczególności dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE (44) oraz dyrektywy Rady 93/13/EWG (45), państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy końcowi posiadali prawa przewidziane w ust. 3–11 niniejszego artykułu. 3. Odbiorcy końcowi mają prawo do zawierania z dostawcą umowy, która określa: a) tożsamość i dane kontaktowe dostawcy, w tym adres, adres e-mail i numer telefonu infolinii służącej udzielaniu wsparcia konsumentom; b) świadczone usługi (w tym nazwę produktu i taryfy), główne cechy świadczonych usług, oferowany poziom jakości usług oraz termin przyłączenia; c) rodzaj oferowanych usług konserwacyjnych; d) sposoby uzyskiwania aktualnych informacji na temat wszystkich obowiązujących taryf, opłat za utrzymanie oraz wiązanych produktów lub usług; e) okres obowiązywania umowy, warunki przedłużania oraz rozwiązania umowy i zakończenia świadczenia usług, w tym w odniesieniu do produktów lub usług wiązanych z tymi usługami, a także czy dozwolone jest rozwiązanie umowy bez opłat; f) wszelkie ustalenia dotyczące rekompensat i zwrotu opłat, które mają zastosowanie w przypadku gdy nie są spełnione standardy jakości usług zagwarantowane w umowie, włącznie z niepoprawnym lub opóźnionym rozliczeniem; g) w przypadku gdy jako istotna cecha promowana jest efektywność środowiskowa, w tym w stosownych przypadkach emisje dwutlenku węgla, jasne, obiektywne, publicznie dostępne i weryfikowalne zobowiązania dostawcy a w przypadku dostaw gazu odnawialnego i gazu niskoemisyjnego, certyfikację gazu odnawialnego i gazu niskoemisyjnego, zgodnie z art. 9; (43) Dyrektywa (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. L 241 z 17.9.2015, s. 1). (44) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 1999/44/WE oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 97/7/WE (Dz.U. L 304 z 22.11.2011, s. 64). (45) Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. L 95 z 21.4.1993, s. 29). Dz.U. L z 15.7.2024 PL h) metodę wszczynania procedur pozasądowego rozstrzygania sporów zgodnie z art. 25; i) informacje dotyczące praw konsumenta, włącznie z jasnymi i zrozumiałymi informacjami dotyczącymi rozpatrywania skarg oraz sposobu i miejsca składania skargi, a także wszystkimi informacjami, o których mowa w niniejszym ustępie, przekazywane w sposób przejrzysty na rachunku lub na stronach internetowych przedsiębiorstw wodorowych lub przedsiębiorstw gazowych; j) w stosownych przypadkach informacje na temat dostawcy i ceny produktów lub usług, które są związane lub powiązane z dostawami gazu ziemnego lub wodoru. Warunki umowne są uczciwe i znane z góry. W każdym przypadku informacje są dostarczane przed zawarciem lub potwierdzeniem umowy, w języku przyjaznym dla konsumenta, jasnym i jednoznacznym. W przypadku gdy umowy są zawierane przez pośredników, informacje, o których mowa w niniejszym ustępie, dostarczane są także przed zawarciem umowy. Informacje na temat dostawcy produktów lub usług oraz ceny tych produktów lub usług, które są związane lub powiązane z dostawami gazu, dostarczane są przed zawarciem umowy. Odbiorcy końcowi otrzymują jedno streszczenie kluczowych warunków umowy w przystępnej i zwięzłej formie, zredagowane prostym językiem. Państwa członkowskie wymagają od dostawcy stosowania tej samej terminologii. Komisja przedstawi niewiążące wytyczne w tej kwestii. 4. Odbiorcy końcowi otrzymują stosowne zawiadomienia o każdym zamiarze wprowadzenia zmian do umowy oraz są informowani o prawie do rozwiązania umowy w momencie otrzymania takiego zawiadomienia. Dostawcy powiadamiają bezpośrednio swoich odbiorców końcowych, w przejrzysty i zrozumiały sposób, o każdym dostosowaniu cen dostaw oraz o powodach i warunkach takiego dostosowania i o jego zakresie, w przejrzysty i zrozumiały sposób, nie później niż dwa tygodnie, a w przypadku odbiorców będących gospodarstwami domowymi – nie później niż jeden miesiąc przed wprowadzeniem zmian. Państwa członkowskie zapewniają odbiorcom końcowym prawo do rozwiązania umowy, jeżeli nie akceptują oni nowych warunków umownych lub dostosowań cen dostaw, o których zawiadomił ich dostawca. 5. Dostawcy zapewniają odbiorcom końcowym przejrzyste informacje o mających zastosowanie cenach, taryfach i standardowych warunkach dotyczących dostępu do usług i korzystania z usług dotyczących gazu ziemnego i wodoru, w szczególności informacje na temat tego, czy cena jest stała czy zmienna oraz, w stosownych przypadkach, na temat promocji i zniżek. Dostawca wskazuje kluczowe informacje umowne. 6. Dostawcy oferują odbiorcom końcowym szeroki wybór metod płatności. Metody płatności nie mogą różnicować odbiorców. Wobec odbiorców wrażliwych, o których mowa w art. 26 niniejszej dyrektywy, oraz odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym można przyznać bardziej korzystne traktowanie. Wszelkie różnice dotyczące opłat związanych z metodami płatności lub systemów przedpłat muszą być obiektywne, niedyskryminacyjne i proporcjonalne oraz nie mogą przekraczać kosztów bezpośrednich ponoszonych przez odbiorcę płatności z tytułu korzystania z określonej metody płatności lub systemu przedpłat, zgodnie z art. 62 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 (46). 7. Odbiorcy będący gospodarstwami domowymi, którzy mają dostęp do systemów przedpłat, nie mogą być stawiani w niekorzystnej sytuacji z tego powodu. 8. Dostawcy oferują odbiorcom końcowym sprawiedliwe i przejrzyste warunki ogólne, które muszą być przedstawione jasnym i jednoznacznym językiem i nie mogą zawierać pozaumownych barier w korzystaniu z praw odbiorców, takich jak nadmierna dokumentacja umów. Odbiorcy są chronieni przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd metodami sprzedaży. 9. Odbiorcy końcowi mają prawo do dobrej jakości usług oraz do rozpatrywania skarg przez ich dostawców. Dostawcy muszą rozpatrywać skargi w prosty, sprawiedliwy i szybki sposób. 10. Dostawcy zapewniają odbiorcom gazu ziemnego będącym gospodarstwami domowymi adekwatne informacje dotyczące rozwiązań alternatywnych w celu uniknięcia odłączenia – z odpowiednim wyprzedzeniem przed planowanym odłączeniem. Takie rozwiązania alternatywne mogą obejmować informacje dotyczące źródeł wsparcia w celu uniknięcia odłączenia, systemów przedpłat, audytów energetycznych, usług doradztwa w zakresie energii, alternatywnych planów płatności, doradztwa w zakresie zarządzania długiem lub moratorium na odłączanie i nie mogą się wiązać z dodatkowymi kosztami dla odbiorców, którym grozi odłączenie. 11. Dostawcy przedstawiają odbiorcom końcowym bilans zamknięcia konta po jakiejkolwiek zmianie dostawcy nie później niż w terminie sześciu tygodni od takiej zmiany. (46) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylająca dyrektywę 2007/64/WE (Dz.U. L 337 z 23.12.2015, s. 35). PL Dz.U. L z 15.7.2024 #### Artykuł 12 Prawo do zmiany dostawcy oraz przepisy dotyczące opłat związanych ze zmianą dostawcy 1. Odbiorcy mają prawo do zmiany dostawców gazu ziemnego i wodoru lub do zmiany uczestników rynku gazu ziemnego i wodoru. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorca, który wyraża chęć zmiany dostawców lub uczestników rynku był uprawniony, z poszanowaniem warunków umowy, do takiej zmiany w możliwie najkrótszym terminie, a w każdym razie w ciągu trzech tygodni od daty złożenia wniosku przez odbiorcę. Do dnia 1 stycznia 2026 r. techniczny proces zmiany dostawcy lub uczestnika rynku nie może trwać dłużej niż 24 godziny, a jego przeprowadzenie musi być możliwe każdego dnia roboczego. 2. Państwa członkowskie zapewniają, by prawo do zmiany dostawcy lub uczestnika rynku przyznawano odbiorcom w sposób niedyskryminacyjny w odniesieniu do kosztów, wysiłku i czasu. 3. Państwa członkowskie zapewniają nieobciążanie co najmniej odbiorców będących gospodarstwami domowymi, mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw opłatami związanymi ze zmianą dostawcy gazu ziemnego i wodoru, w tym w przypadku gdy dostawy gazu są związane lub powiązane z innymi usługami, urządzeniami lub produktami. Państwa członkowskie mogą jednak pozwolić dostawcom lub uczestnikom rynku na pobieranie od ich odbiorców opłat za rozwiązanie umowy, jeżeli ci odbiorcy z własnej woli przed terminem wygaśnięcia rozwiązują zawarte na czas określony umowy na dostawy po stałej cenie, pod warunkiem że takie opłaty: a) zapisano w umowie, którą odbiorca zawarł dobrowolnie; oraz b) zostały zakomunikowane odbiorcy w sposób przejrzysty przed zawarciem umowy. Wysokość takich opłat musi być współmierna i nie może przekraczać wysokości bezpośrednich strat ekonomicznych, jakie ponosi dostawca lub uczestnik rynku w wyniku rozwiązania umowy przez odbiorcę. W przypadku ofert w formie pakietów odbiorcy mogą rezygnować z poszczególnych usług objętych tą umową. Ciężar udowodnienia bezpośredniej straty ekonomicznej spoczywa na dostawcy lub uczestniku rynku. Dopuszczalność opłat za rozwiązanie umowy monitoruje organ regulacyjny lub inny właściwy organ krajowy. 4. Odbiorcy gazu ziemnego i wodoru będący gospodarstwami domowymi mają prawo uczestniczyć w systemach zbiorowej zmiany dostawcy. Państwa członkowskie usuwają wszelkie bariery regulacyjne lub administracyjne utrudniające zbiorową zmianę dostawcy i tworzą ramy zapewniające odbiorcom ochronę przed wszelkimi nadużyciami. 5. Państwa członkowskie zapewniają, aby informacje na temat zmiany dostawcy były przekazywane odbiorcom końcowym w formacie przyjaznym dla użytkownika, w tym za pośrednictwem kompleksowych punktów kontaktowych, o których mowa w art. 24. 6. Państwa członkowskie zapewniają, aby odbiorcy mieli prawo rozwiązywania umów na dostawy gazu z zastosowaniem krótkiego terminu wypowiedzenia. #### Artykuł 13 Prawa i ochrona odbiorców w odniesieniu do stopniowego wycofywania gazu ziemnego W przypadku gdy zgodnie z art. 38 ust. 6 dozwolone jest odłączenie użytkowników sieci, państwa członkowskie zapewniają, by: a) przeprowadzono konsultacje z zainteresowanymi użytkownikami sieci i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami, w szczególności organami ochrony konsumentów; b) użytkowników sieci, odbiorców końcowych i odpowiednie zainteresowane strony poinformowano z wystarczającym wyprzedzeniem o planowanej dacie, procedurze odłączenia i odpowiednim harmonogramie; Dz.U. L z 15.7.2024 PL c) odbiorcy końcowi otrzymywali informacje na temat możliwych rozwiązań w zakresie zrównoważonego ogrzewania i mieli dostęp do odpowiedniego poradnictwa na ten temat, a także informacje na temat wsparcia finansowego za pośrednictwem odpowiednich podmiotów, które zostaną określone przez organy krajowe, w tym punktów kompleksowej obsługi ustanowionych na podstawie art. 21 i 22 dyrektywy (UE) 2023/1791 i art. 18 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 (47) oraz punktów kontaktowych utworzonych lub wyznaczonych na podstawie art. 16 ust. 3 dyrektywy (UE) 2018/2001; d) przy planowaniu i przeprowadzaniu stopniowego wycofywania gazu ziemnego należycie uwzględniano szczególne potrzeby odbiorców wrażliwych, o których mowa w art. 26, i odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym oraz w stosownych przypadkach podjęte zostały odpowiednie środki w celu usunięcia negatywnych skutków wycofywania gazu ziemnego, uwzględniając wytyczne, o których mowa w art. 27, które mogą obejmować wykorzystanie finansowania publicznego i instrumentów finansowania ustanowionych na poziomie Unii; e) wszelkie transfery finansowe między usługami regulowanymi odbywają się zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1789 i nie dochodzi do dyskryminacji między różnymi kategoriami odbiorców i między nośnikami energii. #### Artykuł 14 Narzędzia porównywania ofert dostawców gazu ziemnego 1. Państwa członkowskie zapewniają, aby co najmniej odbiorcy gazu ziemnego będący gospodarstwami domowymi, a także mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa o przewidywanym rocznym zużyciu poniżej 100 000 kWh mieli nieodpłatny dostęp do co najmniej jednego narzędzia porównywania ofert dostawców, w tym ofert w formie pakietów. Odbiorcy są informowani o dostępności takich narzędzi na rachunkach, wraz z rachunkami lub w inny sposób. Takie narzędzia co najmniej: a) są niezależne od uczestników rynku i zapewniają równe traktowanie przedsiębiorstw gazu ziemnego w wynikach wyszukiwania; b) zawierają jasną i widoczną informację o właścicielach narzędzi i o osobie fizycznej lub prawnej obsługującej i kontrolującej te narzędzia, oraz informację o tym, jak te narzędzia są finansowane; c) określają i prezentują jasne i obiektywne kryteria porównania, łącznie z usługami; d) używają prostego i jednoznacznego języka; e) dostarczają dokładne i aktualne informacje oraz określają datę ostatniej aktualizacji informacji; f) dzięki swej czytelności, funkcjonalności, jasności i rzeczowości są dostępne dla osób niepełnosprawnych; g) obejmują skuteczną procedurę zgłaszania nieprawidłowych informacji o opublikowanych ofertach; h) dokonują porównań, ograniczając zakres wymaganych danych osobowych do niezbędnych do przeprowadzenia porównań; i) wyraźnie wskazują, czy cena jest stała czy zmienna, oraz czas trwania obowiązywania umowy. Państwa członkowskie zapewniają, by co najmniej jedno narzędzie obejmowało cały rynek gazu ziemnego. W przypadku gdy rynek jest objęty przez kilka narzędzi, narzędzia te uwzględniają jak najpełniejszy zakres ofert dotyczących gazu ziemnego obejmujących znaczną część rynku, a jeżeli narzędzia te nie obejmują całości rynku, informują o tym jasno przed wyświetleniem wyników. Dostawcy i właściwi pośrednicy przekazują swoje odpowiednie oferty do co najmniej jednego narzędzia porównywania cen, które obejmuje cały rynek. Dostawcy zapewniają, aby informacje przekazywane do operatora narzędzia porównywania ofert były dokładne i aktualne. (47) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz.U. L, 2024/1275, 8.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1275/oj). PL Dz.U. L z 15.7.2024 2. Operatorami narzędzi mogą być dowolne podmioty, w tym spółki prywatne i organy lub jednostki publiczne. 3. Państwa członkowskie mogą wprowadzić wymóg, by narzędzia, o których mowa w ust. 1, obejmowały kryteria porównawcze odnoszące się do charakteru usług oferowanych przez dostawców, w tym jednolitą cenę jednostkową, wszystkie opłaty i informacje na temat zniżek oraz, w stosownych przypadkach, efektywności środowiskowej. Przy ustalaniu kryteriów, państwa członkowskie konsultują się z odpowiednimi zainteresowanymi stronami. 4. Państwa członkowskie wyznaczają właściwy organ odpowiedzialny za przyznawanie znaków zaufania narzędziom porównywania ofert, które spełniają wymogi wymienione w ust. 1, oraz za zapewnianie, by narzędzia porównywania ofert opatrzone takim znakiem zaufania pozostawały zgodne z tymi wymogami. Ten właściwy organ musi być niezależny od wszelkich uczestników rynku i operatorów narzędzi porównywania ofert. 5. W odniesieniu do każdego narzędzia porównywania ofert uczestników rynku można ubiegać się o znak zaufania, o którym mowa w ust. 4, dobrowolnie i na niedyskryminacyjnych zasadach. 6. Na zasadzie odstępstwa od ust. 4 i 5 państwa członkowskie mogą postanowić, że nie wprowadzą systemu wydawania znaków zaufania w odniesieniu do narzędzi porównywania ofert, jeżeli jednostka publiczna lub organ publiczny oferuje narzędzie porównywania ofert spełniające wymogi określone w ust. 1. #### Artykuł 15 Odbiorcy aktywni na rynku gazu ziemnego 1. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy końcowi, w szczególności z sektora rolnego lub sektora publicznego, zachowując wprowadzone w niniejszej dyrektywie prawa odbiorców końcowych, byli uprawnieni do działania w charakterze odbiorców aktywnych gazu i nie podlegali przy tym niewspółmiernym lub dyskryminującym wymogom technicznym, wymogom administracyjnym, procedurom i opłatom ani nieodzwierciedlającym kosztów opłatom sieciowym. 2. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy aktywni: a) byli uprawnieni do działania bezpośredniego; b) byli uprawnieni do sprzedaży wytworzonego we własnym zakresie odnawialnego gazu ziemnego przy użyciu systemu gazu ziemnego; c) byli uprawnieni do udziału w systemach efektywności energetycznej i systemach przesuwania popytu; d) byli uprawnieni do oddelegowania stronie trzeciej zarządzania instalacjami potrzebnymi do ich działalności, co obejmuje instalowanie, eksploatację, obsługę danych i utrzymanie, przy czym tej strony trzeciej nie uznaje się za odbiorcę aktywnego; e) ponosili opłaty sieciowe odzwierciedlające koszty, przejrzyste i wolne od dyskryminacji, zapewniające, by w odpowiedni i wyważony sposób partycypowali w ogólnych kosztach systemu; f) byli pod względem finansowym odpowiedzialni za niezbilansowanie, które powodują w systemie gazu ziemnego, lub delegowali swoją odpowiedzialność za bilansowanie zgodnie z art. 3 lit. e) rozporządzenia (UE) 2024/1789. 3. Państwa członkowskie mogą zróżnicować w prawie krajowym przepisy na mające zastosowanie do odbiorców aktywnych działających indywidualnie lubi wspólnie, pod warunkiem że prawa i obowiązki określone w niniejszym artykule mają zastosowanie do wszystkich odbiorców aktywnych. Jakiekolwiek odmienne traktowanie wspólnie działających odbiorców aktywnych musi być proporcjonalne i należycie uzasadnione. 4. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy aktywni będący właścicielami instalacji magazynowania, którzy magazynują gaz odnawialny: a) mieli prawo do przyłączenia do sieci w rozsądnym terminie po złożeniu wniosku w tej sprawie, pod warunkiem że spełnione są wszystkie niezbędne warunki, takie jak odpowiedzialność za bilansowanie; b) nie podlegali podwójnym opłatom, w tym opłatom sieciowym, za magazynowany gaz odnawialny pozostający w ich obiekcie; c) nie byli objęci nieproporcjonalnymi wymogami koncesyjnymi ani opłatami; Dz.U. L z 15.7.2024 PL d) mogli świadczyć jednocześnie kilka usług, jeżeli jest to technicznie wykonalne. #### Artykuł 16 Rachunki i informacje o rozliczeniach 1. Państwa członkowskie zapewniają, by rachunki i informacje o rozliczeniach były dokładne, łatwe do zrozumienia, jasne, zwięzłe, przyjazne dla użytkownika i przedstawione w sposób ułatwiający odbiorcom końcowym porównanie oraz by spełniały minimalne wymogi określone w załączniku I. Odbiorcy końcowi powinni otrzymywać na żądanie jasne i zrozumiałe wyjaśnienie, w jaki sposób wyliczono ich rachunek, zwłaszcza gdy rachunki nie są oparte na rzeczywistym zużyciu. 2. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy końcowi otrzymywali wszelkie rachunki i informacje o rozliczeniach nieodpłatnie. 3. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcom końcowym oferowano możliwość otrzymywania rachunków i informacji o rozliczeniach w formie elektronicznej oraz elastyczne sposoby rozwiązania w zakresie faktycznej płatności rachunków. 4. W przypadku gdy umowa przewiduje przyszłą zmianę produktu lub ceny bądź rabat, taką informację umieszcza się na rachunku wraz z datą wprowadzenia zmiany. 5. Państwa członkowskie konsultują się z organami ochrony konsumentów, jeżeli rozważają zmiany w wymaganiach dotyczących treści rachunków. #### Artykuł 17 Inteligentne systemy pomiarowe w systemie gazu ziemnego 1. W celu uzupełnienia środków efektywności energetycznej przyjętych na podstawie dyrektyw (UE) 2023/1791 i (UE) 2024/1275 i dalszego wzmocnienia pozycji odbiorców końcowych państwa członkowskie lub – jeżeli państwo członkowskie tak postanowiło – organy regulacyjne, zdecydowanie zalecają przedsiębiorstwom gazowym optymalizację wykorzystania gazu ziemnego, między innymi przez dostarczanie usług w zakresie zarządzania energią i wprowadzenie zgodnie z ust. 2 niniejszego artykułu inteligentnych systemów pomiarowych, które są interoperacyjne, w szczególności w połączeniu z konsumenckimi systemami zarządzania energią i inteligentnymi sieciami, zgodnie z mającymi zastosowanie unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony danych. 2. Państwa członkowskie przystępują do wprowadzania na swoich terytoriach inteligentnych systemów pomiarowych dopiero po przeprowadzeniu oceny kosztów i korzyści, którą przeprowadza się zgodnie z zasadami określonymi w załączniku II, określającej korzyści netto dla odbiorców wynikające ze stosowania inteligentnych liczników i przystąpienia do ofert opartych na inteligentnych licznikach. W swojej analizie kosztów i korzyści państwa członkowskie mogą dokonywać odrębnych analiz i oceniać skutki wdrożenia inteligentnych systemów pomiarowych dla różnych kategorii odbiorców i grup odbiorców, takich jak odbiorcy będący gospodarstwami domowymi, mikroprzedsiębiorstwa, MŚP oraz przemysł. 3. Państwa członkowskie przystępujące do wprowadzania inteligentnych systemów pomiarowych przyjmują i publikują minimalne wymagania funkcjonalne i techniczne dotyczące inteligentnych systemów pomiarowych, które mają zostać wprowadzone na ich terytoriach, zgodnie z art. 19 i z załącznikiem II. Państwa członkowskie zapewniają interoperacyjność tych inteligentnych systemów pomiarowych, jak również ich zdolność do generowania danych wyjściowych na potrzeby konsumenckich systemów zarządzania energią. W tym względzie państwa członkowskie należycie uwzględniają stosowanie odpowiednich dostępnych norm, w tym norm umożliwiających interoperacyjność, oraz najlepszych praktyk, a także znaczenie rozwoju inteligentnych sieci i rozwoju rynku wewnętrznego gazu ziemnego. 4. Państwa członkowskie, które przystąpią do wdrażania inteligentnych systemów pomiarowych, zapewniają odbiorcom dostarczanie jasnych i zrozumiałych informacji i porad na temat korzyści płynących z inteligentnych liczników po konsultacji z organizacjami konsumenckimi i innymi odpowiednimi organizacjami. Informacje te co najmniej: a) obejmują informacje o tym, jak odbiorcy mogą wykorzystać inteligentne systemy pomiarowe do zwiększenia efektywności energetycznej; b) zaspokajają szczególne potrzeby odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym lub odbiorców wrażliwych, o których mowa w art. 26 niniejszej dyrektywy, takich jak osoby z upośledzeniem wzroku lub słuchu oraz osoby o niskim poziomie umiejętności czytania i pisania, w tym poprzez strategie zaangażowania zdefiniowane w art. 2 pkt 55 dyrektywy (UE) 2023/1791. PL Dz.U. L z 15.7.2024 5. Państwa członkowskie przystępujące do wprowadzania inteligentnych systemów pomiarowych zapewniają, by odbiorcy końcowi w sposób przejrzysty i niedyskryminacyjny partycypowali w kosztach związanych z wprowadzaniem takich systemów, przy czym uwzględniają długoterminowe korzyści dla całego łańcucha wartości, w tym korzyści dla operacji sieciowych, przy obliczaniu opłat sieciowych mających zastosowanie do odbiorców lub opłat przez nich uiszczanych. Państwa członkowskie lub – jeżeli państwa członkowskie tak postanowiły – wyznaczone właściwe organy, regularnie monitorują to wprowadzanie na ich terytorium, śledząc korzyści uzyskiwane przez odbiorców. 6. Jeżeli wprowadzenie inteligentnego systemu pomiarowego zostanie w wyniku oceny kosztów i korzyści, o której mowa w ust. 2, ocenione negatywnie, państwa członkowskie zapewniają rewizję oceny w odpowiedzi na istotne zmiany w założeniach, na których została oparta, oraz w odpowiedzi na rozwój technologii i rynku. Państwa członkowskie informują Komisję o wynikach przeprowadzonej przez nie zaktualizowanej oceny kosztów i korzyści niezwłocznie po ich uzyskaniu. 7. Zawarte w niniejszej dyrektywie przepisy dotyczące inteligentnego systemu pomiarowego mają zastosowanie do przyszłych instalacji oraz do instalacji zastępujących starsze inteligentne liczniki. Inteligentne systemy pomiarowe, które są już zainstalowane lub w przypadku których „rozpoczęcie prac” miało miejsce przed dniem 4 sierpnia 2024 r., mogą być nadal użytkowane przez cały okres użytkowania. Jednak inteligentne systemy pomiarowe, które nie spełniają wymogów art. 19 i załącznika II, nie mogą pozostawać w użytku po dniu 5 sierpnia 2036 r. 8. Na potrzeby ust. 7 „rozpoczęcie prac” oznacza rozpoczęcie robót budowlanych związanych z inwestycją albo pierwsze wiążące zobowiązanie do zamówienia urządzeń lub inne zobowiązanie, które sprawia, że inwestycja staje się nieodwracalna, zależnie od tego, co nastąpi wcześniej. Zakupu gruntów oraz prac przygotowawczych, takich jak uzyskiwanie zezwoleń i wykonywanie wstępnych studiów wykonalności, nie uznaje się za rozpoczęcie prac. W przypadku przejęć „rozpoczęcie prac” stanowi moment nabycia aktywów bezpośrednio związanych z nabytym zakładem. #### Artykuł 18 Inteligentne systemy pomiarowe w systemie wodorowym 1. Państwa członkowskie zapewniają wprowadzenie inteligentnych systemów pomiarowych, które mogą dokładnie mierzyć zużycie, podawać informacje o rzeczywistym czasie korzystania i są w stanie przesyłać i odbierać dane na potrzeby informowania, monitorowania i kontroli, przy wykorzystaniu łączności elektronicznej. 2. Niezależnie od ust. 1 niniejszego artykułu taki obowiązek wprowadzenia ich może być uzależniony od analizy kosztów i korzyści co najmniej dla odbiorców będących gospodarstwami domowymi, którą przeprowadza się zgodnie z zasadami określonymi w załączniku II. 3. Państwa członkowskie zapewniają bezpieczeństwo inteligentnych systemów pomiarowych i odpowiedniej transmisji danych, oraz prywatność odbiorców końcowych zgodnie z odpowiednim prawem Unii o ochronie danych i prywatności, a także ich interoperacyjność, z uwzględnieniem odpowiednich standardów. 4. Komisja przyjmuje w drodze aktów wykonawczych wymogi interoperacyjności na potrzeby inteligentnego pomiaru oraz procedury zapewniające uprawnionym osobom dostęp do danych z inteligentnych systemów pomiarowych. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 91 ust. 2. 5. Państwa członkowskie przystępujące do wprowadzania inteligentnych systemów pomiarowych zapewniają, by odbiorcy końcowi w sposób przejrzysty i niedyskryminacyjny partycypowali w kosztach związanych z wprowadzaniem takich systemów, przy czym uwzględniają długoterminowe korzyści dla całego łańcucha wartości, w tym dla operacji sieciowych, przy obliczaniu opłat sieciowych mających zastosowanie do odbiorców lub opłat przez nich uiszczanych. Państwa członkowskie regularnie monitorują takie wprowadzanie na swoim terytorium, aby śledzić zapewnianie korzyści odbiorcom. 6. Jeżeli wprowadzenie inteligentnego systemu pomiarowego zostanie w wyniku oceny kosztów i korzyści, o której mowa w ust. 2, ocenione negatywnie, państwa członkowskie zapewniają okresową rewizję oceny w odpowiedzi na istotne zmiany w założeniach, na których została oparta, oraz w odpowiedzi na rozwój technologii i rynku. Państwa członkowskie informują Komisję o wynikach przeprowadzonej przez nie zaktualizowanej oceny kosztów i korzyści niezwłocznie po ich uzyskaniu. Dz.U. L z 15.7.2024 PL #### Artykuł 19 Funkcjonalności inteligentnych systemów pomiarowych w systemie gazu ziemnego Jeżeli wprowadzenie inteligentnych systemów pomiarowych zostało pozytywnie ocenione w wyniku analizy kosztów i korzyści, o której mowa w art. 17 ust. 2, lub inteligentne systemy pomiarowe są systematycznie wprowadzane po dniu 4 sierpnia 2024 r., państwa członkowskie wprowadzają te systemy zgodne z normami europejskimi, załącznikiem II oraz z następującymi wymogami: a) inteligentne systemy pomiarowe dokładnie mierzą rzeczywiste zużycie gazu ziemnego i są w stanie dostarczyć odbiorcom końcowym informacje o rzeczywistym czasie zużycia; w tym zatwierdzone dane dotyczące zużycia w przeszłości, do których dostęp jest łatwy i bezpieczny, a na żądanie odbiorców końcowych dane te są im wyświetlane bez dodatkowych kosztów; dostęp odbiorców końcowych do najbardziej aktualnych dostępnych niezatwierdzonych danych dotyczących zużycia, przez znormalizowany interfejs lub przez zdalny dostęp, także jest łatwy i bezpieczny, bez dodatkowych kosztów, w celu wsparcia zautomatyzowanych programów efektywności energetycznej i innych usług; b) bezpieczeństwo inteligentnych systemów pomiarowych i wymiany danych jest zgodne ze stosownymi przepisami unijnymi dotyczącymi bezpieczeństwa, z należytym uwzględnieniem najlepszych dostępnych technik służących zapewnieniu najwyższego poziomu ochrony w zakresie cyberbezpieczeństwa, przy czym należy uwzględnić koszty i zasadę proporcjonalności; c) ochrona prywatności odbiorców końcowych i ich danych jest zgodna ze stosownymi przepisami unijnymi o ochronie danych i prywatności; d) na żądanie odbiorców końcowych dane dotyczące ich zużycia gazu ziemnego są udostępniane, zgodnie z aktami wykonawczymi przyjętymi na podstawie art. 23, odbiorcom końcowym lub stronie trzeciej działającej w ich imieniu – za pośrednictwem znormalizowanego interfejsu komunikacyjnego lub za pośrednictwem zdalnego dostępu, w łatwo zrozumiałym formacie, umożliwiającym porównywanie ofert z podobnymi ofertami; e) odbiorcom końcowym przekazuje się odpowiednie porady i informacje przy instalacji inteligentnych liczników lub przed taką instalacją, w szczególności informacje dotyczące pełnych możliwości liczników pod względem zarządzania odczytem i monitorowania zużycia energii oraz dotyczące gromadzenia i przetwarzania danych osobowych zgodnie z obowiązującymi przepisami unijnymi o ochronie danych; f) inteligentne systemy pomiarowe stwarzają odbiorcom końcowym możliwość pomiaru i rozliczania ich zużycia w przedziałach czasowych odpowiadających najkrótszym okresom rozliczania na rynku krajowym. Na użytek lit. d) odbiorcy końcowi mają możliwość pobierania swoich danych ze swoich liczników lub przekazywania ich innym osobom bez dodatkowych kosztów i zgodnie z przysługującym im prawem do przenoszenia danych przewidzianym w unijnych przepisach dotyczących ochrony danych. #### Artykuł 20 Prawo do inteligentnego licznika gazu ziemnego 1. Jeżeli wprowadzenie inteligentnych systemów pomiarowych zostało ocenione negatywnie w wyniku analizy kosztów i korzyści, o której mowa w art. 17 ust. 2, a inteligentne systemy pomiarowe nie są systematycznie wprowadzane, państwa członkowskie zapewniają, aby na żądanie oraz na sprawiedliwych rozsądnych i opłacalnych warunkach u odbiorców, którzy poniosą związane z tym koszty, zainstalowano lub, w stosownych przypadkach, zmodernizowano inteligentny licznik, który: a) jest wyposażony, w przypadku gdy jest to technicznie wykonalne, w funkcjonalności, o których mowa w art. 19, lub w minimalny zestaw funkcjonalności, który zgodnie z załącznikiem II ustanowią i opublikują państwa członkowskie na poziomie krajowym; b) jest interoperacyjny i zdolny do zapewnienia pożądanej łączności między infrastrukturą pomiarową a konsumenckimi systemami zarządzania energią. 2. W przypadku gdy odbiorca wnioskuje o instalację inteligentnego licznika na podstawie ust. 1, państwa członkowskie lub – w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowiły – wyznaczone właściwe organy: a) zapewniają, by w ofercie składanej odbiorcy wnioskującemu o instalację inteligentnego licznika wyraźnie podano i jasno opisano: (i) funkcje, jakie posiada i interoperacyjność, jaką charakteryzuje się inteligentny licznik oraz usługi, jakie może zapewniać, a także korzyści, jakie można realnie osiągnąć dzięki posiadaniu danego inteligentnego licznika w danym momencie; PL Dz.U. L z 15.7.2024 (ii) wszelkie powiązane koszty, jakie musi ponieść odbiorca; b) zapewniają, aby inteligentny licznik został zainstalowany w rozsądnym terminie, a w każdym razie nie później niż cztery miesiące po złożeniu wniosku przez odbiorcę; c) regularnie, a w każdym razie nie rzadziej niż co dwa lata, dokonują przeglądu powiązanych kosztów i upubliczniają informację o nich oraz śledzą ewolucję tych kosztów w następstwie rozwoju technologicznego i ewentualnych modernizacji systemu pomiarowego. #### Artykuł 21 Liczniki konwencjonalne gazu ziemnego 1. W przypadku gdy odbiorcy końcowi gazu ziemnego nie posiadają inteligentnych liczników, państwa członkowskie zapewniają, by zostali oni wyposażeni w indywidualne liczniki konwencjonalne, które dokładnie mierzą rzeczywiste zużycie. Państwa członkowskie mogą zwolnić z tego wymogu odbiorców będących gospodarstwami domowymi, którzy nie wykorzystują gazu ziemnego do celów grzewczych, w przypadku gdy wprowadzanie takich liczników nie jest technicznie możliwe, uzasadnione finansowo ani proporcjonalne do potencjalnych oszczędności energii. Zwolnienie to można również rozszerzyć na odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi zlokalizowanych w budynkach, w których większość odbiorców to gospodarstwa domowe kwalifikujące się do zwolnienia, i jeżeli wprowadzenie takich liczników nie jest technicznie wykonalne. 2. Państwa członkowskie zapewniają, aby odbiorcy końcowi gazu ziemnego byli w stanie łatwo odczytywać stan swoich liczników konwencjonalnych, bezpośrednio lub pośrednio za pośrednictwem interfejsu internetowego lub innego odpowiedniego interfejsu. #### Artykuł 22 Zarządzanie danymi 1. Ustanawiając przepisy w zakresie zarządzania danymi i ich wymiany, państwa członkowskie lub – w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowiły – wyznaczone właściwe organy, określają zasady dostępu uprawnionych stron do danych odbiorcy końcowego zgodnie z niniejszym artykułem i mającymi zastosowanie unijnymi ramami prawnymi. Na potrzeby niniejszej dyrektywy jako dane rozumie się dane pomiarowe i dane dotyczące zużycia, a także dane wymagane do zmiany dostawcy przez odbiorcę i innych usług. 2. Państwa członkowskie organizują zarządzanie danymi w celu zapewnienia skutecznego i bezpiecznego dostępu do danych i ich wymiany, a także ochrony i bezpieczeństwa danych. Niezależnie od modelu zarządzania danymi stosowanego w każdym państwie członkowskim strony odpowiedzialne za zarządzanie danymi zapewniają każdej uprawnionej stronie dostęp do danych odbiorcy końcowego zgodnie z ust. 1. Żądane dane powinny być udostępniane uprawnionym stronom w sposób niedyskryminacyjny i jednocześnie. Zapewnia się łatwy dostęp do danych, a odnośne procedury uzyskiwania dostępu do danych podaje się do wiadomości publicznej. 3. Na potrzeby niniejszej dyrektywy zasady dostępu do danych i przechowywania danych muszą być zgodne z odpowiednim prawem Unii. Przetwarzanie danych osobowych w ramach niniejszej dyrektywy odbywa się zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2016/679. 4. Państwa członkowskie lub – w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowiły – wyznaczone właściwe organy, upoważniają strony odpowiedzialne za zarządzanie danymi i certyfikują je lub, w stosownych przypadkach, nadzorują je w celu zapewnienia spełnienia przez nie wymagań niniejszej dyrektywy. Bez uszczerbku dla ustanowionych w rozporządzeniu (UE) 2016/679 zadań inspektorów ochrony danych, państwa członkowskie mogą podjąć decyzję, że będą wymagać od stron odpowiedzialnych za zarządzanie danymi, by wyznaczyły one inspektorów do spraw zgodności, odpowiedzialnych za monitorowanie realizacji działań podejmowanych przez te strony w celu zapewnienia niedyskryminacyjnego dostępu do danych i zgodności z wymaganiami określonymi w niniejszej dyrektywie. Państwa członkowskie mogą wyznaczyć inspektorów do spraw zgodności lub organy, o których mowa w art. 46 ust. 2 lit. d), do wypełniania obowiązków wynikających z niniejszego ustępu. 5. Odbiorców końcowych nie obciąża się żadnymi dodatkowymi kosztami za dostęp do ich danych ani za wniosek o udostępnienie ich danych. Dz.U. L z 15.7.2024 PL Państwa członkowskie odpowiadają za określenie wysokości odpowiednich opłat za dostęp uprawnionych stron do danych. Państwa członkowskie zapewniają, by opłaty nałożone przez podmioty regulowane świadczące usługi w zakresie danych były racjonalne i należycie uzasadnione. #### Artykuł 23 Wymogi interoperacyjności i procedury dostępu do danych na rynku gazu ziemnego 1. W celu wspierania konkurencji na rynku detalicznym gazu ziemnego oraz unikania nadmiernych kosztów administracyjnych dla stron uprawnionych, państwa członkowskie ułatwiają pełną interoperacyjność usług energetycznych w Unii. 2. Komisja przyjmuje w drodze aktów wykonawczych wymogi interoperacyjności oraz niedyskryminacyjne i przejrzyste procedury dostępu do danych, o których mowa w art. 22 ust. 1. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą doradczą, o której mowa w art. 91 ust. 2. 3. Państwa członkowskie zapewniają, by przedsiębiorstwa gazowe stosowały wymogi interoperacyjności i procedury dostępu do danych, o których mowa w ust. 2. Te wymogi i procedury muszą opierać się na istniejących praktykach krajowych. #### Artykuł 24 Kompleksowe punkty kontaktowe Państwa członkowskie zapewniają ustanowienie kompleksowych punktów kontaktowych udostępniających wszystkim odbiorcom, w tym odbiorcom nieposiadającym dostępu do internetu, wszystkie niezbędne informacje na temat ich praw, certyfikowanych narzędzi porównywania ofert, dostępnych środków wsparcia, w tym środków skierowanych do odbiorców wrażliwych, o których mowa w art. 26 niniejszej dyrektywy, mających zastosowanie przepisów oraz dostępnych dla nich w razie zaistnienia sporu mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów. Takie kompleksowe punkty kontaktowe mogą być elementem ogólnych punktów informacji dla konsumentów i mogą być to te same podmioty, które pełnią funkcję kompleksowych punktów kontaktowych w obszarze energii elektrycznej, o których mowa w art. 25 dyrektywy (UE) 2019/944, lub punktów kontaktowych ustanowionych na podstawie art. 16 ust. 3 dyrekty­ wy (UE) 2018/2001 oraz punktów kompleksowej obsługi ustanowionych na podstawie art. 21 i 22 dyrektywy (UE) 2023/1791 oraz art. 18 dyrektywy (UE) 2024/1275. Państwa członkowskie wspierają dostosowanie między kompleksowymi punktami kontaktowymi ustanowionymi na podstawie niniejszej dyrektywy a organami ustanowionymi na podstawie tych aktów prawnych Unii. #### Artykuł 25 Pozasądowe rozstrzyganie sporów 1. Państwa członkowskie zapewniają odbiorcom końcowym dostęp do prostych, sprawiedliwych, racjonalnych, przejrzystych, niezależnych, opłacalnych i sprawnie działających mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów dotyczących praw i obowiązków ustanowionych na mocy niniejszej dyrektywy, za pośrednictwem niezależnego podmiotu, takiego jak rzecznik praw odbiorców energii, lub organ ochrony konsumentów, lub za pośrednictwem organu regulacyjnego. Jeżeli odbiorca końcowy jest konsumentem w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/11/UE (48), takie mechanizmy pozasądowego rozstrzygania sporów muszą spełniać wymogi jakościowe wspomnianej dyrektywy oraz obejmować, w uzasadnionych przypadkach, systemy zwrotu kosztów i rekompensaty. 2. W razie potrzeby państwa członkowskie zapewniają współpracę podmiotów alternatywnych metod rozstrzygania sporów, by zapewnić proste, sprawiedliwe, przejrzyste, niezależne, skuteczne i wydajne mechanizmy pozasądowego rozstrzygania sporów dotyczących produktów lub usług związanych lub wiązanych z jakimikolwiek produktami lub usługami objętymi zakresem niniejszej dyrektywy. 3. Udział przedsiębiorstw gazowych w mechanizmach pozasądowego rozstrzygania sporów dla odbiorców będących gospodarstwami domowymi jest obowiązkowy, chyba że zainteresowane państwo członkowskie wykaże Komisji, że inne mechanizmy są równie skuteczne. (48) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/11/UE z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsumenckich oraz zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE (dyrektywa w sprawie ADR w sporach konsumenckich) (Dz.U. L 165 z 18.6.2013, s. 63). PL Dz.U. L z 15.7.2024 4. Bez uszczerbku dla dyrektywy 2013/11/UE państwa członkowskie oceniają funkcjonowanie swoich mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów, o których mowa w niniejszym artykule. #### Artykuł 26 Ochrona odbiorców wrażliwych i odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym 1. Państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki w celu ochrony odbiorców końcowych, a w szczególności zapewniają odpowiednie środki ochrony odbiorców wrażliwych i odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym. W tym kontekście każde państwo członkowskie określa pojęcie odbiorców wrażliwych, które może odnosić się do ubóstwa energetycznego. Definicja odbiorców wrażliwych jest spójna z pojęciem odbiorcy wrażliwego zdefiniowanym przez państwo członkowskie na podstawie art. 28 dyrektywy (UE) 2019/944. 2. Państwa członkowskie podejmują w szczególności odpowiednie środki w celu ochrony odbiorców końcowych, którzy są podłączeni do systemu gazu ziemnego lub systemu wodorowego na obszarach oddalonych. Państwa członkowskie zapewniają wysoki poziom ochrony konsumentów, w szczególności w odniesieniu do przejrzystości warunków umownych, oraz konkurencyjnych, przejrzystych i niedyskryminujących cen, informacji ogólnych i mechanizmów rozstrzygania sporów. #### Artykuł 27 Ubóstwo energetyczne i wycofanie z eksploatacji sieci dystrybucyjnych gazu ziemnego Komisja zapewnia wytyczne dotyczące zapewnienia ochrony odbiorcom wrażliwym i odbiorcom dotkniętym ubóstwem energetycznym podczas planowania i wycofywania gazu ziemnego lub podczas wycofywania z eksploatacji sieci dystrybucyjnych gazu ziemnego, w szczególności w celu zapewnienia należytego uwzględnienia szczególnych potrzeb takich odbiorców zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. d). #### Artykuł 28 Ochrona przed odłączeniem 1. Państwo członkowskie wprowadza środki zapobiegające odłączaniu odbiorców wrażliwych i odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym. W odniesieniu do odbiorców wrażliwych środki te podlegają art. 26. Powiadamiając Komisję o środkach transpozycji niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie wyjaśniają związek między akapitem pierwszym a odpowiadającymi im częściami krajowych instrumentów transpozycyjnych. 2. Państwa członkowskie zapewniają, aby dostawcy nie rozwiązywali umów z odbiorcami ani nie odłączali ich od sieci z powodów, w związku z którymi dany dostawca rozpatruje skargę zgodnie z art. 11 ust. 9 lub które są przedmiotem pozasądowego rozstrzygania sporów zgodnie z art. 25, oraz by nie miało to wpływu na prawa i obowiązki stron wynikające z umowy. Państwa członkowskie mogą podjąć odpowiednie środki w celu uniknięcia nadużywania procedury. 3. Państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki w celu umożliwienia odbiorcom uniknięcia odłączenia, które mogą obejmować: a) promowanie dobrowolnych porozumień pomiędzy dostawcami i odbiorcami mających na celu zapobieganie i zarządzanie sytuacjami odbiorców zalegających z płatnościami, które mogą dotyczyć wsparcia odbiorców w zarządzaniu zużyciem energii i jej kosztami, w tym sygnalizowania nietypowych gwałtownych wzrostów cen lub zużycia energii, oferowania odpowiednich elastycznych planów płatności, środków doradztwa w zakresie zadłużenia, lepszej komunikacji z odbiorcami i agencji wsparcia; b) promowanie edukacji i świadomości odbiorców na temat ich praw i zarządzania długiem; oraz c) dostęp do finansowania, bonów lub dotacji w celu wsparcia płatności rachunków. Dz.U. L z 15.7.2024 PL #### Artykuł 29 Dostawca z urzędu 1. Państwa członkowskie ustanawiają system dostawcy z urzędu lub podejmują równoważne środki w celu zapewnienia ciągłości dostaw co najmniej odbiorcom będącym gospodarstwami domowymi. Dostawców z urzędu wyznacza się w drodze sprawiedliwej, przejrzystej i niedyskryminującej procedury. 2. Odbiorcy końcowi, którzy są przenoszeni do dostawców z urzędu, nadal korzystają ze swoich praw jako odbiorcy. 3. Państwa członkowskie zapewniają, aby dostawcy z urzędu niezwłocznie informowali przeniesionych odbiorców o swoich warunkach umów i zapewniali im niezakłóconą ciągłość świadczenia usług przez okres niezbędny do znalezienia nowego dostawcy. 4. Państwa członkowskie zapewniają, aby odbiorcy końcowi otrzymywali informacje o ofercie rynkowej i zachęty do przejścia na taką ofertę. 5. Państwa członkowskie mogą wymagać od dostawcy z urzędu dostarczania gazu ziemnego odbiorcom będącym gospodarstwami domowymi oraz małym i średnim przedsiębiorstwom, które nie otrzymują ofert rynkowych, w tym do celów art. 28 ust. 3. W takich przypadkach stosuje się warunki określone w art. 4.