#### ROZDZIAŁ 4 DOSTĘP STRON TRZECICH DO INFRASTRUKTURY Sekcja 1 Dostęp do infrastruktury gazu ziemnego #### Artykuł 30 Dostęp do rynku dla gazu odnawialnego i gazu niskoemisyjnego Państwa członkowskie umożliwiają dostęp gazów odnawialnych i niskoemisyjnych do rynku i infrastruktury bez względu na to, czy instalacje wytwarzania gazów odnawialnych i niskoemisyjnych są przyłączone do sieci dystrybucyjnych lub przesyłowych, przy uwzględnieniu założeń dotyczących rozwoju produkcji, dostaw i zużycia gazu ziemnego zgodnie z art. 55. ust. 2 lit. f). #### Artykuł 31 Dostęp stron trzecich do dystrybucji i przesyłu gazu ziemnego oraz terminali LNG 1. Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu dostępu stron trzecich do systemu przesyłowego i dystrybucyjnego oraz do instalacji LNG opartego na opublikowanych taryfach, mającego zastosowanie do wszystkich odbiorców, w tym również do przedsiębiorstw dostarczających gaz, oraz stosowanego w sposób obiektywny i bez dyskryminacji między użytkownikami systemu. Państwa członkowskie zapewniają, aby te taryfy lub metodologie stosowane do ich kalkulacji były zatwierdzane przez organ regulacyjny,, przed ich wejściem w życie zgodnie z art. 78, a także zapewniają publikację tych taryf oraz metodologii – w przypadku gdy zatwierdzane są jedynie metodologie– przed ich wejściem w życie. 2. Operatorzy systemów przesyłowych mają dostęp do sieci innych operatorów systemów przesyłowych, jeżeli jest to niezbędne do wykonywania ich funkcji w związku z przesyłem transgranicznym. 3. Niniejsza dyrektywa nie uniemożliwia zawierania umów długoterminowych na dostawę gazu odnawialnego i gazu niskoemisyjnego, w zakresie, w jakim są one zgodne z unijnymi zasadami konkurencji i przyczyniają się do dekarbonizacji. Nie można zawierać umów długoterminowych na dostawy standardowego kopalnego gazu ziemnego na okres wykraczający poza 31 grudnia 2049 r. PL Dz.U. L z 15.7.2024 #### Artykuł 32 Dostęp do sieci gazociągów kopalnianych gazu ziemnego 1. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby przedsiębiorstwa gazowe i uprawnieni odbiorcy, niezależnie od miejsca gdzie się znajdują, mogli uzyskać dostęp do sieci gazociągów kopalnianych, w tym również do instalacji dostarczających usługi pomocnicze związane z tym dostępem, zgodnie z niniejszym artykułem, z wyjątkiem tych części takich sieci i instalacji, które są używane do lokalnej działalności produkcyjnej na obszarze złoża, gdzie produkowany jest gaz ziemny. Przyjęte środki powinny zostać zgłoszone do Komisji zgodnie z art. 94. 2. Dostęp, o którym mowa w ust. 1, przyznawany jest w sposób określony przez państwo członkowskie zgodnie z właściwymi aktami prawnymi. Państwa członkowskie stosują cele sprawiedliwego i otwartego dostępu, tworzenia konkurencyjnego rynku gazu ziemnego i unikania jakiegokolwiek nadużywania pozycji dominującej, uwzględniając bezpieczeństwo i regularność dostaw, dostępną lub możliwą do uzyskania zdolność oraz ochronę środowiska. Możliwe jest uwzględnienie następujących potrzeb: a) konieczności odmowy dostępu w przypadku niezgodności specyfikacji technicznych, której nie można wyeliminować w rozsądny sposób; b) konieczności unikania trudności, których nie można przezwyciężyć w rozsądny sposób i które mogłyby zaszkodzić sprawnej bieżącej i planowanej przyszłej produkcji węglowodorów, w tym również pochodzących ze złóż o marginalnej opłacalności ekonomicznej; c) konieczności poszanowania należycie uzasadnionych potrzeb właściciela lub operatora sieci gazociągów kopalnianych w zakresie transportu, oczyszczania i uzdatniania gazu ziemnego oraz interesów wszystkich innych użytkowników tych gazociągów kopalnianych lub odnośnych instalacji przetwarzania i oddawania gazu do sieci, których może to dotyczyć; oraz d) konieczności stosowania ich przepisów i procedur administracyjnych, zgodnie z prawem unijnym, przy wydawaniu zezwoleń na produkcję lub rozbudowę sieci gazociągów kopalnianych. 3. Państwa członkowskie zapewniają ustanowienie odpowiednich środków rozstrzygania sporów, w tym również niezależnego od stron organu posiadającego dostęp do wszystkich istotnych informacji, aby umożliwić szybkie rozstrzyganie sporów związanych z dostępem do sieci gazociągów kopalnianych, uwzględniając potrzeby określone w ust. 2 oraz liczbę stron, które mogą być zaangażowane w negocjowanie dostępu do tych sieci. 4. W przypadku sporów transgranicznych zastosowanie mają środki rozstrzygania sporów państwa członkowskiego sprawującego jurysdykcję nad siecią gazociągów kopalnianych, do których odmówiono dostępu. W przypadku gdy w sporach transgranicznych dana sieć podlega więcej niż jednemu państwu członkowskiemu, państwa członkowskie, których to dotyczy powinny konsultować się wzajemnie, w celu zapewnienia spójnego stosowania niniejszej dyrektywy. W przypadku gdy sieć gazociągów kopalnianych rozpoczyna się w państwie trzecim i łączy się z co najmniej jednym państwem członkowskim, państwa członkowskie, których to dotyczy, konsultują się wzajemnie, a państwo członkowskie, w którym znajduje się pierwszy punkt wejścia do sieci państw członkowskich, konsultuje się z państwem trzecim, którego to dotyczy, w którym rozpoczyna się sieć gazociągów kopalnianych, w celu zapewnienia spójnego stosowania niniejszej dyrektywy w odniesieniu do danej sieci na terytorium państw członkowskich. #### Artykuł 33 Dostęp do magazynowania gazu ziemnego 1. W celu zorganizowania dostępu do instalacji magazynowych gazu ziemnego i do pojemności akumulacyjnej sieci gazowych w przypadku gdy jest to niezbędne z technicznego lub ekonomicznego punktu widzenia do zapewnienia skutecznego dostępu do systemu w celu realizacji dostaw do odbiorców, a także w celu zorganizowania dostępu do usług pomocniczych, państwa członkowskie mogą wybrać jedną lub obydwie procedury, o których mowa w ust. 3 i 4. Procedury te należy stosować zgodnie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami. Przy wyborze procedury dostępu do magazynowania gazu ziemnego zgodnie z niniejszym artykułem państwa członkowskie uwzględniają wyniki wspólnych i krajowych ocen ryzyka przeprowadzonych zgodnie z art. 7 rozporządzenia (UE) 2017/1938. Dz.U. L z 15.7.2024 PL Organy regulacyjne ustanawiają oraz publikują kryteria, zgodnie z którymi należy określić zasady dostępu obowiązujące w odniesieniu do instalacji magazynowych gazu ziemnego oraz pojemności akumulacyjnej sieci gazowych. Podają one do wiadomości publicznej lub zobowiązują operatorów systemów magazynowania gazu ziemnego i systemów przesyłowych do podania do wiadomości publicznej, które instalacje magazynowe gazu ziemnego lub które części instalacji magazynowych gazu ziemnego, oraz które zdolności pojemności akumulacyjnej sieci gazowych są oferowane w ramach różnych procedur, o których mowa w ust. 3 i 4. 2. Ust. 1 nie ma zastosowania do usług pomocniczych i tymczasowego magazynowania związanych z instalacjami LNG, koniecznych do procesu regazyfikacji LNG i następującego po tym dostarczania gazu do systemu przesyłowego. 3. W przypadku dostępu negocjowanego organy regulacyjne przyjmują niezbędne środki, aby przedsiębiorstwa i uprawnieni odbiorcy z obszaru lub spoza obszaru objętego systemem wzajemnie połączonym mieli możliwość negocjowania dostępu do instalacji magazynowych gazu ziemnego i do pojemności akumulacyjnej sieci gazowych, gdy jest to niezbędne z technicznego lub z ekonomicznego punktu widzenia do zapewnienia skutecznego dostępu do systemu, a także dla zorganizowania dostępu do innych usług pomocniczych. Strony zobowiązane są do negocjowania w dobrej wierze dostępu do magazynowania, do pojemności akumulacyjnej sieci gazowych i do innych usług pomocniczych. Umowy dotyczące dostępu do magazynowania, do pojemności akumulacyjnej sieci gazowych i do innych usług pomocniczych są negocjowane z odpowiednim operatorem systemu magazynowania gazu ziemnego. Organy regulacyjne wymagają od operatorów systemu magazynowania gazu ziemnego i przedsiębiorstw gazowych opublikowania co roku podstawowych warunków handlowych korzystania z magazynowania, pojemności akumulacyjnej sieci gazowych i z innych usług pomocniczych. Opracowując te warunki operatorzy systemów magazynowania gazu ziemnego konsultują się z użytkownikami systemu. 4. W przypadku dostępu regulowanego, organy regulacyjne przyjmują niezbędne środki, aby przyznać przedsiębior­ stwom gazowym i uprawnionym odbiorcom z obszaru lub spoza obszaru objętego systemem wzajemnie połączonym prawo dostępu do magazynowania, do pojemności akumulacyjnej sieci gazowych i do innych usług pomocniczych, na podstawie opublikowanych taryf lub innych warunków i obowiązków w odniesieniu do korzystania z tego magazynowania i z pojemności akumulacyjnej sieci wodorowych, gdy z technicznego lub z ekonomicznego punktu widzenia jest to niezbędne do zapewnienia skutecznego dostępu do systemu, a także do zorganizowania dostępu do innych usług pomocniczych. Organy regulacyjne konsultują się z użytkownikami systemu przy opracowywaniu tych taryf lub metodologii ich ustalania. Prawo dostępu dla uprawnionych odbiorców może zostać przyznane przez umożliwienie im zawierania umów dostawy gazu z konkurencyjnymi przedsiębiorstwami, innymi niż właściciel lub operator systemu lub z przedsiębiorstwem powiązanym. #### Artykuł 34 Gazociągi bezpośrednie gazu ziemnego 1. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki, aby umożliwić: a) przedsiębiorstwom gazowym prowadzącym działalność na ich terytorium zaopatrywanie uprawnionych odbiorców gazociągiem bezpośrednim; oraz b) zaopatrywanie gazociągiem bezpośrednim wszystkich odbiorców na ich terytorium przez przedsiębiorstwa gazowe. 2. W przypadkach gdy wymagane jest zezwolenie – takie jak licencja, pozwolenie, koncesja, zgoda lub zatwierdzenie – na budowę lub eksploatację gazociągów bezpośrednich, państwa członkowskie lub każdy właściwy wyznaczony przez nie organ ustalają kryteria udzielania zezwoleń na budowę lub eksploatację takich gazociągów na ich terytorium. Kryteria te są obiektywne, przejrzyste i niedyskryminacyjne. 3. Państwa członkowskie mogą uzależnić wydanie zezwolenia na budowę gazociągu bezpośredniego od odmowy dostępu do systemu wydanej na podstawie art. 38 lub od wszczęcia procedury rozstrzygania sporów zgodnie z art. 79. PL Dz.U. L z 15.7.2024 Sekcja 2 Dostęp do infrastr uktury wodor u #### Artykuł 35 Dostęp stron trzecich do sieci wodorowych 1. Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu regulowanego dostępu stron trzecich do sieci wodorowych opartego na opublikowanych taryfach, mającego zastosowanie w sposób obiektywny i bez dyskryminacji między użytkownikami sieci wodorowych. 2. Państwa członkowskie zapewniają, aby te taryfy, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu lub metodologie stosowane do ich kalkulacji były zatwierdzane przez organ regulacyjny przed ich wejściem w życie zgodnie z art. 78, a także zapewniają publikację tych taryf oraz metodologii – w przypadku gdy zatwierdzane są jedynie metodologie – przed ich wejściem w życie. 3. Operatorzy sieci wodorowych mają dostęp do sieci innych operatorów sieci wodorowych, jeżeli jest to niezbędne do wykonywania ich funkcji m.in. w związku z transportem wodoru. 4. Do dnia 31 grudnia 2032 r. państwo członkowskie może podjąć decyzję o niestosowaniu ust. 1. W takim przypadku państwo członkowskie zapewnia wdrożenie systemu negocjowanego dostępu stron trzecich do sieci wodorowych zgodnie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami. Organy regulacyjne przyjmują niezbędne środki w celu umożliwienia użytkownikom sieci wodorowych negocjowania dostępu do sieci wodorowych oraz w celu zapewnienia, by strony były zobowiązane do negocjowania dostępu do sieci wodorowych w dobrej wierze. 5. W przypadku gdy wykorzystywany jest negocjowany dostęp, o którym mowa w ust. 4, organy regulacyjne zapewniają wytyczne dla użytkowników sieci wodorowych na temat tego, jaki wpływ na wynegocjowane taryfy ma mieć wprowadzenie regulowanego dostępu stron trzecich. #### Artykuł 36 Dostęp stron trzecich do terminali wodorowych 1. Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu dostępu stron trzecich do terminali wodorowych w oparciu o dostęp wynegocjowany w obiektywny, przejrzysty i niedyskryminacyjny sposób, zgodnie z którym organy regulacyjne wprowadzają środki niezbędne w celu umożliwienia użytkownikom terminali wodorowych negocjowania dostępu do tych terminali. Strony są zobowiązane do negocjowania dostępu w dobrej wierze. 2. Organy regulacyjne monitorują warunki dostępu stron trzecich do terminali wodorowych i ich wpływ na rynek wodoru, a w razie konieczności ochrony konkurencji wprowadzają środki w celu poprawy dostępu zgodnie z kryteriami określonymi w ust. 1. #### Artykuł 37 Dostęp do magazynów wodoru 1. Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu regulowanego dostępu stron trzecich do magazynów wodoru i – gdy jest to technicznie i ekonomicznie niezbędne do zapewnienia efektywnego dostępu do systemu na potrzeby dostaw do odbiorców – dostępu do pojemności akumulacyjnej sieci wodorowych, a także na potrzeby zorganizowania dostępu do usług pomocniczych, w oparciu o opublikowane taryfy i stosowanego w sposób obiektywny i wolny od dyskryminacji wobec jakichkolwiek użytkowników systemu wodorowego. Państwa członkowskie zapewniają, aby te taryfy lub metodologie stosowane do ich kalkulacji były zatwierdzane przez organ regulacyjny przed ich wejściem w życie zgodnie z art. 78. 2. Do dnia 31 grudnia 2032 r. państwo członkowskie może podjąć decyzję o niestosowaniu ust. 1. W takim przypadku państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu negocjowanego dostępu stron trzecich do magazynów wodoru i – gdy jest to technicznie i ekonomicznie niezbędne do zapewnienia efektywnego dostępu do systemu na potrzeby dostaw do odbiorców – dostępu do pojemności akumulacyjnej sieci wodorowych, a także na potrzeby zorganizowania dostępu do usług pomocniczych, w zgodzie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami. Organy regulacyjne przyjmują niezbędne środki w celu umożliwienia użytkownikom magazynów wodoru negocjowania dostępu do magazynów wodoru oraz w celu zapewnienia, by strony były zobowiązane do negocjowania dostępu do magazynów wodoru w dobrej wierze. Dz.U. L z 15.7.2024 PL 3. Państwa członkowskie mogą postanowić, że prawa do zdolności przyznane przed dniem 5 sierpnia 2026 r. w ramach systemu negocjowanego dostępu stron trzecich zgodnie z ust. 2 będą przestrzegane do dnia ich wygaśnięcia oraz że wdrożenie regulowanego dostępu stron trzecich na podstawie ust. 1 nie będzie miało na nie wpływu. Sekcja 3 Odmowa dostępu i przyłączenia #### Artykuł 38 Odmowa dostępu i przyłączenia 1. Operatorzy systemu przesyłowego, operatorzy systemu dystrybucyjnego oraz operatorzy sieci wodoru mogą odmówić dostępu lub przyłączenia do systemu gazu ziemnego lub systemu wodorowego z powodu braku zdolności lub braku połączeń. 2. Bez uszczerbku dla unijnych i krajowych celów w zakresie dekarbonizacji oraz istniejących wymogów dotyczących ograniczenia zużycia kopalnych gazów ziemnych lub odchodzenia od ich stosowania państwa członkowskie przyjmują odpowiednie środki w celu zapewnienia, aby operator systemu przesyłowego, operator systemu dystrybucyjnego lub operator sieci wodoru odmawiający dostępu lub przyłączenia do systemu gazu ziemnego lub systemu wodorowego ze względu na brak zdolności lub brak połączeń dokonali koniecznych ulepszeń, w zakresie, w jakim jest to opłacalne lub w przypadku gdy potencjalny odbiorca jest gotów za taki dostęp lub przyłączenie zapłacić. 3. Dostępu do systemu dla gazu odnawialnego i gazu niskoemisyjnego można odmówić jedynie z zastrzeżeniem przepisów art. 20 i 36 rozporządzenia (UE) 2024/1789. 4. W drodze odstępstwa od ust. 1, 2 i 3 niniejszego artykułu państwo członkowskie zapewnia, aby operatorzy systemów przesyłowych i operatorzy systemów dystrybucyjnych mieli możliwość odmowy dostępu lub przyłączenia użytkowników sieci gazu ziemnego lub możliwość odłączenia tych użytkowników, w szczególności w celu zapewnienia zgodności z realizacją celu neutralności klimatycznej określonego w art. 2 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1119, w przypadku gdy: a) plan rozwoju sieci ustanowiony zgodnie z art. 55 przewiduje wycofanie z eksploatacji systemu przesyłowego lub jego odpowiednich części; lub b) odpowiedni organ krajowy zatwierdził plan dotyczący wycofania sieci z eksploatacji zgodnie z art. 57 ust. 3; c) odpowiedni operator sieci dystrybucyjnej, zwolniony z obowiązku przedłożenia planu dotyczącego wycofania sieci z eksploatacji zgodnie z art. 57 ust. 5, poinformował odpowiedni organ krajowy o wycofaniu z eksploatacji sieci dystrybucyjnej lub jej odpowiednich części. 5. Państwa członkowskie zezwalające na odmowę dostępu lub przyłączenia użytkowników sieci lub na ich odłączenie zgodnie z ust. 4 niniejszego artykułu zapewniają ramy regulacyjne odmowy dostępu, przyłączenia lub odłączenia, które opierają się na obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminacyjnych kryteriach określonych przez organ regulacyjny, z uwzględnieniem interesów stron, których to dotyczy, istniejących wymogów dotyczących ograniczenia zużycia gazu ziemnego lub odchodzenia od jego stosowania oraz odpowiednich lokalnych planów w zakresie ogrzewania i chłodzenia ustanowionych zgodnie z art. 25 ust. 6 dyrektywy (UE) 2023/1791. Pozwalając na odłączanie, państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki w celu ochrony użytkowników sieci zgodnie z art. 13 niniejszej dyrektywy. 6. Każda odmowa dostępu lub przyłączenia oraz każde odłączenie na podstawie niniejszego artykułu muszą być należycie uzasadnione. PL Dz.U. L z 15.7.2024